Konuksever Deniz Projesi’nin dördüncü bölümünde Alparslan Baloğlu, Sinopale 1 kapsamında ürettiği ”Hacıkadın Tavukları Nerede?” çalışmasından yola çıkan yeni bir işin görsel dökümantasyon sunuyor.
Sinopale başladığı 2006 yılından bu yana, bienaller ve bienaller arasında gerçekleştirilen projeler ile kentin sürdürülebilir kalkınması için çok değerli bilgiler ve eserler üretmiş, bir kültür birikimi oluşturmuştur.
Sinopale 8, bu eserlerin kentin kültürel gelişimine katkısını sürdürebilmesi için arşivlenmesini ve ortak erişime açılmasını amaçlar. Bienal, tema olarak seçtiği “İleri Dönüşüm” kavramı çerçevesinde, çalışmalardan bir seçkiyi bugünün koşulları ışığında değerlendirmek ve yorumlamak isteğindedir.
Denizcilik tarihinde deniz kıyısındaki şehirler çekicidir; gemiler ve yükler insanları ve malları getirir; onlar bu yolculuğun sonu ve başlangıcıdır. Kültürlerin ve fikirlerin dağıtım noktasıdır.
Beral Madra
SINOPALE 1 ŞEY / THING 2006
Alparslan Baloğlu,
HACIKADIN TAVUKLARI NERDE ?
Dünya’da var olan nadir saf ırk’lardan birisi olan, Sinop ve çevre coğrafyasının endemik Hacıkadın Tavukları’nın bir sene içinde en fazla 96 adet yumurta yapması ve ekonomik getirilerinin olmaması sebebiyle üretilmesi ihmal edilir ve nesilleri tükenme tehlikesi ile karşı karşıya kalır, tabii ki Gerze Horozları da.
Hacıkadın Tavukları ve Gerze Horozları zaman içinde Karadeniz’in önemli liman kentlerinden olan Sinop ve yakın coğrafyasında yaşayan yerli halkın sosyokültürel belleğinde dört duvar arasına sıkışarak neredeyse unutulmaya yüz tutar.
Helenistik dönemde tersane olarak inşa edilen ve daha sonraları hapishaneye dönüştürülen Eski Sinop Hapishanesi’nin koğuşları, Uluslararası Sinop bienalinin ilki olan SINOPALE 1 ŞEY / THING ile davetli sanatçılara işlerini gerçekleştirmeleri ve sergilemeleri için verilir.
Davetlisi olduğum Sinopale 1 de bana verilen bir koğuşa 450 adet Hacıkadın Tavuğu ve Gerze Horozu resmini yerleştirip onları ve tahliye edilen Sinop Hapishanesi’ni şehir halkının sosyokültürel ve tarihsel belleğine aktardım.
Kent halkına bir hatırlatma olarak, bienal boyunca 42.500 adet, bir yüzünde Hacıkadın Tavuğu ve Gerze Horozu resimleri, diğer yüzünde yöreye ait ve nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya kalmış bu nadir saf ırk hakkında kısa bir bilgilendirme metni olan küçük kartpostallar dağıtıldı.
Kapısı olmayan bir kümesin içine bir Hacıkadın Tavuğu ve bir Gerze Horozu resmi konularak Sinop Etnografya Müzesine hediye edildi.
Alparslan Baloğlu’nun Sinopale 1 kapsamında ürettiği “Hacıkadın Tavukları Nerede?” isimli sanat eserine arşivimizden ulaşabilirsiniz. “Hacıkadın Tavukları Nerede?,2006” için tıklayınız.
SINOPALE 8 İLERİ DÖNÜŞÜM 2021
Alparslan Baloğlu,
HACIKADIN TAVUKLARI VE GERZE HOROZLARINDAN SEVGİLERLE
SİNOPALE 8 küratörlerinden Beral Madra’nın “Denizcilik tarihinde deniz kıyısındaki şehirler çekicidir; gemiler ve yükler insanları ve malları getirir; onlar bu yolculuğun sonu ve başlangıcıdır. Kültürlerin ve fikirlerin dağıtım noktasıdır” saptamasından hareketle, davetlisi olduğum SİNOPALE 8 için aşağıdaki işimi bir önerme olarak sunuyorum.
Karadeniz’in önemli bir liman’ı ve yerleşim bölgesi olan Sinop, Tarihsel geçmişi boyunca Karadeniz’e kıyısı olan tüm liman kentleri ve o kentlerin halkları birbirleri ile ticari, kültürel ve sosyal bir ilişki ve alışveriş içinde olmuştur. Deniz yolları ve denizciler bu ilişkinin kuşkusuz en önemli iki unsurudur. Batı Karadeniz’in önemli bir yerleşim bölgesi olan Sinop, denizciler için de önemli bir liman ve gıda tedarik merkeziydi. Denizcilerin yöre halkından satın aldığı çeşitli gıda maddeleri arasında asla vaz geçemeyecekleri tek bir ürün vardı. Yumurta, ama sadece Hacıkadın tavuklarının yumurtası. Bugünün yumurta tavuklarının yumurtlama sayısı ile kıyaslandığında bir yıl içinde en fazla 96 yumurta yapabilen Hacıkadın Tavuklarının yumurtaları sayısal azlıklarına karşı neden denizciler tarafından tercih ediliyor ve Sinop Limanı denizciler için vazgeçilmez yumurta tedarik merkezi oluyordu? Bu sorunun cevabı yumurtanın kabuğunda saklıydı. Hacıkadın Tavukları’nın yumurtaları diğer tavukların yumurtalarına kıyasla oldukça kalındı ve bu kalın kabukları sayesinde kuvvetli dalgaların çalkantısında birbirlerine çarpsalar dahi kırılmıyor ve kolay kolay bayatlamıyorlardı.
Bu rakipsiz özellikleri sebebi ile Karadenizli gemicilerin Sinop limanından tedarik ettikleri bu yumurtalar bütün Karadeniz kıyılarındaki yerleşim alanlarına dağıldı ve bu coğrafyada yaşayan halklar arasında ünlendi.
Bir kutu içine yerleştirdiğim, “Hacıkadın Tavuğu Yumurtası”, Gerze Horozları ve Hacıkadın Tavukları hakkında görsel ve yazınsal bilgi içeren sekiz adet küçük kartpostal, bu işin gerçekleştirme sürecinde tüm dünyanın yaşadığı Corona 19 Pandemi sürecini anımsatması için deniz araçları ve limanlar arası iletişimi sağlayan bir adet sarı renkli karantina bayrağı ve bu mektup, Karadeniz’e kıyısı olan ülkelerin, etnografya ve sanat müzelerinde sergilenmek üzere bir “Ortak Bellek Nesnesi” olarak gerçekleştirilmiş ve ilgili kurum ve kişilere gönderilmiştir.
Not: SİNOPALE 1 2006’dan SİNOPALE 8 2021’e akan zaman içinde bölgede, nesli tükenmekte olan bu saf ırk’a ait üretim çalışmaları bir gurup yerel girişimci tarafından başlatılmıştır.
Geçmiş 7 edisyonda yer alan yerel ve uluslararası sanatçılar, küratörler ve akademisyenler ile yerel STK’lar ve halk tarafından gerçekleştirilen kapsamlı prodüksiyonlara dayanan Sinopale’nin bu projesi, Avrupa’nın ve Avrasya’nın kalbindeki dünya fenomeni Karadeniz’in tarihine, coğrafyasına, politikasına ve kültürüne odaklanıyor.
Dünyanın şu anda karşı karşıya olduğu tüm siyasi, ekonomik, çevresel felaketler bir yana, SU’yun geleceği daha elzemdir.